Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ: ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ 2025
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: † ΑΡΧΙΜ. ΣΠΥΡ ΚΑΤΡΑΜΑΔΟΥ
Η εβδομάδα πριν το Πάσχα ονομάστηκε Μεγάλη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες γιατί, όπως εξηγεί ο Αγ. Ι. ο Χρυσόστομος, μεγάλα και κοσμοσωτήρια γεγονότα συνέβησαν στη διάρκειά της. Κέντρο αυτών είναι τα Άγια και Άχραντα Πάθη, η θεόσωμη Ταφή και η ένδοξη Ανάσταση του Κυρίου. Για τη διευκόλυνση των πιστών οι ακολουθίες της Μ. Εβδομάδος τελούνται αντίστροφα του κανονικού, δηλ. οι Όρθροι το απόγευμα και οι Εσπερινοί το πρωί, ως εξής:
- Κυριακή Βαΐων απόγευμα: Όρθρος Μ. Δευτέρας, Μ. Δευτέρα πρωί: Εσπερινός Μ. Δευτέρας
- Μ. Δευτέρα απόγευμα: Όρθρος Μ. Τρίτης, Μ. Τρίτη πρωί: Εσπερινός Μ. Τρίτης
- Μ. Τρίτη απόγευμα: Όρθρος Μ. Τετάρτης, Μ. Τετάρτη πρωί: Εσπερινός Μ. Τετάρτης
- Μ. Τετάρτη απόγευμα: Όρθρος Μ. Πέμπτης, Μ. Πέμπτη πρωί: Εσπερινός Μ. Πέμπτης & Θ. Λειτουργία
- Μ. Πέμπτη απόγευμα: Όρθρος Μ. Παρασκευής, Μ. Παρασκευή πρωί: Εσπερινός Μ. Παρασκευής
- Μ. Παρασκευή απόγευμα: Όρθρος Μ. Σαββάτου, Μ. Σάββατο πρωί: Εσπερινός Μ. Σαββάτου & Θ. Λειτουργία
- Μ. Σάββατο βράδυ: Όρθρος Κυριακής του Πάσχα και Αναστάσιμη Θ. Λειτουργία
- Κυριακή του Πάσχα απόγευμα: Εσπερινός της Αγάπης
Η Υμνολογία και τα Αναγνώσματα της Μ. Εβδομάδας είναι κατανυκτικά και βοηθούν να κατανοήσουμε και να ζήσουμε τα Πάθη και την Ανάσταση του Κυρίου. Λέει χαρακτηριστικά ένας ύμνος: «Συμπορευθώμεν αυτώ και συσταυρωθώμεν… ίνα και συζήσωμεν αυτώ…»
Κυριακή των Βαΐων: Τελευταία Κυριακή της Μεγ. Τεσσαρακοστής εορτάζουμε τη θριαμβευτική είσοδο του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα κατά την οποία ο λαός έκπληκτος από το θαύμα της ανάστασης του Λαζάρου που είχε προηγηθεί, υποδέχτηκε τον Χριστό κρατώντας κλαδιά φοινίκων και βάγια. Σε ανάμνηση της υποδοχής κρατάμε κλαδιά δάφνης υποδεχόμενοι τον Κύριο όχι σαν ένα θριαμβευτή-κοσμικό βασιλιά, όπως τον φαντάζονταν οι Ιουδαίοι, αλλά τον Αιώνιο, Πνευματικό Βασιλιά. Η είσοδος του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα είναι και η αρχή της πορείας Του προς το Πάθος. Ήδη, οι Αρχιερείς και Φαρισαίοι είχαν αποφασίσει τη θανάτωσή Του και ο Ιούδας την προδοσία. Η Κυριακή των Βαΐων είναι ταυτόχρονα και η έναρξη της Μεγάλης Εβδομάδας. «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός και μακάριος ο δούλος, ον ευρήσει γρηγορούντα, ανάξιος δε πάλιν, ον ευρήσει ραθυμούντα. Βλέπε ουν, ψυχή μου, μη τω ύπνω κατενεχθης, ίνα μη τω θανάτω παραδοθής και της βασιλείας έξω κλεισθής, αλλά ανάνηψον κράζουσα· Άγιος, άγιος, άγιος ει ο Θεός, δια της Θεοτόκου ελέησον ημάς.»
Μεγάλη Δευτέρα: Αφιερωμένη στη μνήμη του Αγ. Ιωσήφ Παγκάλου, γιου του Πατριάρχη Ιακώβ. Τα αδέλφια του τον φθονούσαν, τον έριξαν μέσα σε λάκκο και τον πούλησαν σε Αιγυπτίους εμπόρους. Υπέφερε πολλά, όμως στο τέλος δοξάστηκε κι έγινε άρχοντας της Αιγύπτου. Ο Ιωσήφ είναι ο τύπος του Χριστού για τα παθήματα, την αρετή του, την πραότητα και την ανεξικακία του. Ο Κύριος φθονήθηκε από τους Αρχιερείς, Γραμματείς και Φαρισαίους και αφού υπέφερε πολλά για τη σωτηρία μας δοξάστηκε με την Ανάστασή Του. Επίσης, τελείται ανάμνηση της ξηρανθείσας συκής. Σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση το θαύμα έγινε την επομένη της εισόδου του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα. Ο Χριστός βλέποντας στο δρόμο μία συκιά, πήγε κοντά της, μα δε βρήκε παρά μόνο φύλλα και της λέει:«Ποτέ πια μην ξαναβγάλεις καρπό! και αμέσως ξεράθηκε Η άκαρπη συκιά συμβόλιζε τη συναγωγή των Ιουδαίων που δεν είχε να παρουσιάσει πνευματικούς καρπούς και γι’ αυτό καταδικάστηκε από τον Κύριο. Συμβόλιζε ακόμα και κάθε άνθρωπο που δεν έχει πνευματική καρποφορία.
Το Ευαγγέλιο του Όρθρου της Μ. Δευτέρας αφηγείται και τις παραβολές των 2 γιών (Ματθ. 21, 28-32) και των κακών γεωργών (Ματθ. 21, 33-46) μέσο των οποίων ο Κύριος προείπε την απόρριψη Του ισραηλιτικό λαό. Οι παραβολές αυτές ελέχθησαν την ημέρα μετά την Κυριακή των Βαΐων και γι’ αυτό η Εκκλησία όρισε να διαβάζονται την Μ. Δευτέρα.
Μεγάλη Τρίτη: Αφιερωμένη στην παραβολή των 10 παρθένων (Ματθ. 25, 1 – 13). Οι ύμνοι της ημέρας αναφέρονται στην παραβολή των ταλάντων (Ματθ. 25, 14 – 30) στη μέλλουσα κρίση (Ματθ. 25, 31 – 46). Οι τρεις παραβολές αποτελούν μέρος μιας μεγάλης διδασκαλίας που έκανε ο Χριστός στους μαθητές Του στο Όρος των Ελαιών λίγες μέρες πριν από το Πάθος Του. Σ’ αυτή την ομιλία περιλαμβάνονται σπουδαίες προβλέψεις για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και τη συντέλεια του κόσμου. Ο Κύριος τόνισε πως πρέπει να είμαστε πάντα έτοιμοι να Τον υποδεχτούμε γιατί θα έρθει σε άγνωστο χρόνο. Από την παραβολή των 10 παρθένων είναι εμπνευσμένο το τροπάριο «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός…» και ο ύμνος: «Τον νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον και ένδυμα ουκ έχω, ίνα εισέλθω εν αυτώ· λάμπρυνόν μου την στολήν της ψυχής, φωτοδότα, και σώσον με».
Μεγάλη Τετάρτη: Το συναξάρι αναφέρει την άλειψη του Κυρίου με μύρο από μία γυναίκα πόρνη, γεγονός που συνέβη λίγο πριν από το πάθος Του. Η Υμνογραφία συγκρίνει την μετάνοια της πόρνης με το φοβερό ολίσθημα του Ιούδα και παραλληλίζει τις δύο ψυχικές καταστάσεις. Η πόρνη ελευθερώνεται από την αμαρτία και μετανοεί, ενώ ο Ιούδας αιχμαλωτίζεται από τη φιλαργυρία και αποχωρίζεται απ’ το Θεό. Ιδιαίτερα συγκινητικό το γνωστό «τροπάριο της Κασσιανής» γραμμένο από τη μοναχή Κασσιανή. Εκφράζει τη θερμή μετάνοια και εξομολόγηση της αμαρτωλής γυναίκας: «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή…». Η Υμνολογία επίσης φέρνει στη μνήμη και τη σύγκλιση του Ανώτατου Δικαστηρίου των Ιουδαίων, το οποίο αποφάσισε τη σύλληψη και την καταδίκη του Κυρίου και στην απόφαση του Ιούδα να παραδώσει τον Κύριο και στη συμφωνία του με τους Αρχιερείς.
Μεγάλη Πέμπτη: Τα γεγονότα της Μ. Πέμπτης είναι: 1. Ο Νιπτήρας, το πλύσιμο των ποδιών των Αποστόλων από τον Κύριο. 2. Ο Μυστ. Δείπνος η παράδοση του Μυστηρίου της Θ. Ευχαριστίας από το Χριστό. 3. Η «υπερφυής προσευχή» του Κυρίου στη Γεσθημανή πριν τη σύλληψή Του. 4. Η προδοσία του Ιούδα, στους Ιουδαίους με φίλημα.
Μεγάλη Παρασκευή: Η Ανάμνηση της Σταύρωσης του Κυρίου. Η ακολουθία των Αχράντων Παθών του Κυρίου φέρνει στη μνήμη όσα υπέμεινε για χάρη μας ο Κύριος: «τους εμπτυσμούς, τα ραπίσματα, τα κολαφίσματα, τας ύβρεις, τους γέλωτας, την πορφυράν χλαίναν, τον κάλαμον, τον σπόγγον, το όξος, τους ήλους, την λόγχην και προ πάντων τον σταυρόν και τον θάνατον». Γίνεται μνεία του ευγνώμονος Ληστού που έλαβε συγχώρηση από τον Κύριο και με τη μετάνοιά του «πρώτος παραδείσου πύλας ανοίξας εισήλθεν». Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Ακολουθίας είναι η ανάγνωση 12 Ευαγγελίων. Το 1ο περιλαμβάνει υποθήκες του Χριστού προς τους μαθητές και την Αρχιερατική προσευχή Του. Τα υπόλοιπα 11 εξιστορούν τη σύλληψη, τη δίκη, τα πάθη, το σταυρικό θάνατο, την ταφή Του, καθώς και την ασφάλιση του τάφου με τη βοήθεια της κουστωδίας. Μετά την ανάγνωση του 5ου Ευαγγελίου γίνεται η λιτάνευση του Εσταυρωμένου, και η τοποθέτησή Του στο μέσο του Ναού όπου ψάλλεται το: «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου..».
Μέγα Σάββατο : Εορτάζουμε «την θεόσωμον ταφή και την εις άδου κάθοδο» του Κυρίου. Ο Χριστός αναπαύεται μέσα στον τάφο, όπως «αναπαύθηκε» όταν πρωτοδημιούργησε τον κόσμο την 7η μέρα. Αναπαύεται ως θεάνθρωπος. Το πανάχραντο σώμα Του εισέρχεται στον τάφο, αλλά ο Ίδιος μεταβαίνει στον Άδη και συνεχίζει το σωτηριώδες έργο Του καλώντας κοντά Του όλους τους δικαίους της Π. Διαθήκης, από Αδάμ και Εύα μέχρι τους έσχατους ανθρώπους, ώστε να μην λείψει κανείς από το παγκόσμιο προσκλητήριο της σωτηρίας. Η κάθοδος αυτή ήταν το τελειωτικό χτύπημα κατά του θανάτου. Γι ’ αυτό ψέλνουμε χαρακτηριστικά: «Ότε κατήλθες προς τον θάνατον, η ζωή η αθάνατος, τότε τον άδην ενέκρωσας τη αστραπή της θεότητος». Στον όρθρο του Μ. Σαββάτου ψάλλονται τα Εγκώμια, που εξιστορούν τα πάθη του Κυρίου, εξυμνούν την ταφή και διασαλπίζουν τη νίκη Του κατά του θανάτου. Προς το τέλος του Όρθρου γίνεται η περιφορά του Επιταφίου.
Ο Εσπερινός του Μ. Σαββάτου τελείται το πρωί όπως και την Μ. Πέμπτη μαζί με τη Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου. Είναι ο Εσπερινός του Πάσχα. Ψάλλονται ύμνοι αναστάσιμοι, διαβάζονται αναγνώσματα όπως η Προφητεία Ιωνά του οποίου το πάθημα προτύπωνε την ταφή και την ανάσταση του Κυρίου. Μετά από λίγο αντηχεί σαν νικητήρια ιαχή ο ψαλμικός ήχος: «Ανάστα ο Θεός, κρίνον την γην, ότι συ κατακληρονομήσεις εν πάσι τοις έθνεσι».
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ Το Πάσχα ιουδαϊκή γιορτή τελούνταν τη νύχτα της 14ης προς 15η μηνός Νισάν. Οι Ιουδαίοι γιόρταζαν την απελευθέρωσή τους από την δουλεία των Αιγυπτίων κατόπιν της σφαγής των πρωτότοκων τους, απ ’ την οποία διέφυγαν χάρη στο αίμα του αμνού με το οποίο άλειψαν τις πόρτες των σπιτιών τους. Το Πάσχα υπενθυμίζει τη διάβαση της Ερυθράς θάλασσας και τη διάβασή από τη δουλεία στην ελευθερία. Τα γεγονότα αυτά συμβολικά-προφητικά. Το ιουδαϊκό Πάσχα τύπος του Χριστιανικού. Ο αμνός των Ιουδαίων σύμβολο και τύπος του Αληθινού Αμνού Χριστού, που θυσιάστηκε για μας και με το αίμα του εξαγόρασε την ελευθερία μας από την δουλεία της αμαρτίας. Ο Κύριος σταυρώθηκε και πέθανε Παρασκευή, όπου οι Ιουδαίοι έτρωγαν τον πασχάλιο αμνό και αναστήθηκε την 1η μέρα της εβδομάδας η οποία ονομάστηκε Κυριακή. Η πασχαλινή ακολουθία είναι ιδιαιτέρως λαμπρή. Ξεκινά στις 12, μεσάνυχτα του Μ. Σαββάτου με τον Όρθρο και συνεχίζει με την Θ. Λειτουργία. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα τελείται ο Εσπερινός της Αγάπης. Κατά τη διάρκειά του διαβάζεται η ευαγγελική περικοπή που εξιστορεί την εμφάνιση του Κυρίου στους 12 μαθητές την ημέρα της Ανάστασής Του. Το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε όσο το δυνατόν περισσότερες γλώσσες για να κηρυχθεί σ’ όλα τα έθνη ότι «Χριστός εγερθείς εκ νεκρών απαρχή των κεκοιμημένων εγένετο. Αυτώ η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν».
Αγαπητοί Ενορίτες, συμπολίτες και προσκυνητές, ας αξιοποιήσουμε όλοι ακόμα μία αγιαστική ευκαιρία και ευλογία του Θεού στην Πόλη μας, σπεύδοντας με πνευματική κατάνυξη να προσκυνήσουμε το Ι. Λείψανο του Αγίου Εθνο-Ιερομάρτυρος και Ισαποστόλου Κοσμά του Αιτωλού και να προετοιμαστούμε για να βιώσουμε τα Άχραντα και Σωτήρια Πάθη του Κυρίου Ιησού Χριστού και την Ζωηφόρο Του Ανάσταση! Καλό Πάσχα!