Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝ ΜΗΧΑΝΗΣ, ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΕΙΚΟΝΑ ΘΕΟΥ
†ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΥΠΡΟΥ κ.κ.ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Είναι γεγονός ότι η ανθρωπότητα βιώνει μίαν άνευ προηγουμένου τεχνολογική ανάπτυξη. Στις μέρες μας, η τεχνολογία αυτή καθορίζει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής μας: από την ιατρική και την επικοινωνία, μέχρι την εκπαίδευση, την εργασία αλλά και την προσωπική μας καθημερινότητα. Τελευταία, με την τεχνητή νοημοσύνη ανοίγονται προοπτικές ασύλληπτες και απροσδιόριστες για τον άνθρωπο. Με την ταχύτατη αυτή ανάπτυξη όμως, αναδύονται και πολλά θεμελιώδη, για την ύπαρξη του ανθρώπου, ερωτήματα: ποια είναι η θέση του ανθρώπου; Ποιος είναι ο σκοπός του; Τι σημαίνει ελευθερία και πρόοδος; Εδώ, λοιπόν, η Ορθόδοξη θεολογία βρίσκεται αντιμέτωπη με την οντολογία της τεχνολογίας.
Η τεχνολογία, όπως έχει διαμορφωθεί, δεν παρέχει, πλέον, χρήσιμα εργαλεία στον άνθρωπο, αλλά συνιστά γι ΄ αυτόν ένα πλαίσιο ζωής. Όπως γράφει ο φιλόσοφος Heidegger, «η τεχνολογία δεν εξυπηρετεί μόνο τον άνθρωπο, αλλά διαμορφώνει τον τρόπο που ο άνθρωπος υπάρχει μέσα στον κόσμο». Η βιοτεχνολογία μιλά για «βελτίωση» του ανθρώπου και η τεχνητή νοημοσύνη για «υπέρβαση» των ανθρώπινων ορίων.
Φιλόσοφοι του καιρού μας διακρίνουν ότι η σύγχρονη τεχνολογία μας αφαιρεί αυτό που ονομάζεται vita active. Δεν μας καλεί να συμμετάσχουμε δημιουργικά στον κόσμο, αλλά να τον ελέγξουμε, να τον επιταχύνουμε και να τον καταναλώσουμε. Η τεχνολογία της απόστασης, της εξαΰλωσης, της αυτοματοποίησης, μας αποξενώνει. Αντιθέτως, το παλαιό εργαλείο μας τοποθετούσε στο σώμα του κόσμου. Πριν από την πρωτοφανή έκρηξη της τεχνολογίας των ημερών μας, πριν από τις ψηφιακές συσκευές, τις πλατφόρμες και τους αισθητήρες, η ανθρωπότητα έζησε, για πολλούς αιώνες, με απλά εργαλεία: το αλέτρι, το δρεπάνι, το σφυρί, το πριόνι. Η φιλοσοφία αυτών των εργαλείων ήταν μια φιλοσοφία εγγύτητας.
Το εργαλείο βρισκόταν ανάμεσα στον άνθρωπο και στον κόσμο, όχι για να υποκαταστήσει τη σχέση τους, αλλά για να την ενσαρκώσει. Ήταν προέκταση του σώματος, όχι αντικατάσταση. Ήταν συνέχεια της εμπειρίας, όχι αφαίρεση. Οι άνθρωποι τότε, δεν χρειάζονταν εγχειρίδιο χρήσης. Κάθε εργαλείο ήταν στο ανθρώπινο μέτρο, ταίριαζε στο ανθρώπινο χέρι. Και το χέρι του ανθρώπου ήταν στη διάθεση του έργου. Κι όταν το εργαλείο χαλούσε, αυτοί το διόρθωναν. Δεν το αντικαθιστούσαν. Διότι η φιλοσοφία των εργαλείων ήταν και φιλοσοφία επισκευής, φροντίδας, συνύπαρξης με το υλικό. Ο ξυλουργός ακουμπά το ξύλο, το ακούει, το αφουγκράζεται. Το σφυρί «μιλάει» στο χέρι, με την κρούση και την ανάκλαση. Το δρεπάνι δεν κόβει μόνο—ζυγίζει, συντονίζεται. Το εργαλείο διδάσκει υπομονή, αφή, εμπειρία. Κι αυτό είναι μια ολόκληρη ανθρωπολογία.
Η σύγχρονη τεχνολογία, στον αντίποδα, αποσπά τον άνθρωπο από την ύλη και τον χρόνο, από το σφάλμα και τη μάθηση. Όλα γίνονται άυλα, απρόσιτα, αθόρυβα, υπόγεια. Η εργασία δεν παράγει αντικείμενα, αλλά δεδομένα. Δεν αφήνει ίχνος στο χέρι, αλλά πίεση στο βλέμμα. Και τότε ο κόσμος παύει να είναι κοινός, τότε ο κόσμος γίνεται εικονικός, εξατομικευμένος, αδιαπέραστος.
Η σύγχρονη τεχνολογία, αλλάζει ριζικά την κοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Ο διάλογος αντικαθίσταται από μηνύματα, η φυσική παρουσία από εικονική διασύνδεση και μνήμη από ψηφιακές βάσεις δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, όμως, δημιουργούνται πολλά κοινωνικο-ψυχολογικά προβλήματα, αφού εξωτερικά αυτή μοιάζει με διασύνδεση, αλλά εσωτερικά κρύβει απομόνωση.
Παράλληλα αυτή η τεχνολογία μπορεί να ανατρέψει το πολιτισμικό μας υπόβαθρο. Η παράδοση και η μνήμη υποχωρούν μπροστά στο «καινούργιο». Η αλήθεια συχνά αντικαθίσταται από την εικόνα και την αστείρευτή ροή πληροφοριών άλλοτε αληθινών άλλοτε ψευδών και κατασκευασμένων με σκοπιμότητα.
Ο άνθρωπος κινδυνεύει να ζήσει μέσα σε ένα κόσμο υπερ-πραγματικότητας, όπου το εικονικό μοιάζει αληθινότερο από το αληθινό.
Εκατοντάδες επιστήμονες, πολιτικοί και calebrities ζητούν να σταματήσει η ανάπτυξη της τεχνητής υπερνοημοσύνης Περισσότεροι από 700 επιστήμονες, πολιτικές προσωπικότητες, επιχειρηματίες, διασημότητες, προσωπικότητες των μέσων ενημέρωσης ζητούν να σταματήσουν οι εργασίες με στόχο την ανάπτυξη μιας τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ, ΑΙ) ικανής να υπερβεί τις ανθρώπινες δυνατότητες, ώστε να αποφευχθούν οι κίνδυνοι που θα δημιουργούσε κάτι τέτοιο για την ανθρωπότητα. «Ζητούμε να σταματήσει η ανάπτυξη μιας υπερνοημοσύνης όσο δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ότι αυτή θα μπορούσε να κατασκευασθεί με τρόπο ελεγχόμενο και ασφαλή και όσο δεν υπάρχει υποστήριξη για κάτι τέτοιο εκ μέρους του πληθυσμού», αναφέρεται στη σελίδα της πρωτοβουλίας που ανελήφθη από το Future of Life Institute (Ινστιτούτο για το Μέλλον της Ζωής), ενός μη κερδοσκοπικού Οργανισμού με έδρα τις Η.Π.Α. και προειδοποιεί για τις επερχόμενες τραγικές και επιβλαβείς συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι περισσότεροι πρωταγωνιστές της τεχνητής νοημοσύνης επιδιώκουν να αναπτύξουν τη γενική τεχνητή νοημοσύνη (ΑΟΙ), στάδιο κατά το οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα εξισωθεί με όλες τις διανοητικές ικανότητες των ανθρώπων, αλλά και την υπερνοημοσύνη, που θα προχωρήσει πέραν των ικανοτήτων αυτών. «Λίγο ενδιαφέρει αν αυτό θα είναι σε 2 ή σε 15 χρόνια, το να κατασκευασθεί όμως ένα τέτοιο πράγμα είναι απαράδεκτο», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Μαξ Τέγκμαρκ, Πρόεδρος του Ινστιτούτου για το Μέλλον της Ζωής, για τον οποίο οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να προχωρούν σε εργασίες τέτοιου είδους «χωρίς να υφίσταται κάποιο κανονιστικό πλαίσιο».
«Μπορούμε να είμαστε υπέρ της δημιουργίας πιο ισχυρών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, για παράδειγμα για να ιαθεί ο καρκίνος, όντας παράλληλα εναντίον της υπερνοημοσύνης», πρόσθεσε. Η δράση αυτή απηχεί την Επιστολή Ερευνητών και Στελεχών του τομέα Τεχνητής Νοημοσύνης η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από ένα μήνα στη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και ζητούσε τη σύναψη «Διεθνών Συμφωνιών πάνω σε πολλές κόκκινες γραμμές που υπάρχουν για την Τεχνιτή νοημοσύνη» ώστε να προληφθούν οι τραγικές και ανεξέλεγκτα καταστροφικές συνέπειες για την ανθρωπότητα που μπορεί τελικά και να την αφανίσουν.
Και σε όλα τα πιο πάνω ανησυχητικά η Εκκλησία σήμερα και πάντα δεν είναι και δεν μπορεί να είναι εναντίον της τεχνολογίας και πολύ ορθά. Την θεωρεί, όπως και είναι, καρπό της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Όταν η τεχνολογία γίνεται όργανο διακονίας του ανθρώπου, ανακούφισης της ασθενείας, προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς και ανάπτυξης των προσωπικών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων, τότε γίνεται ευλογία.
Όταν, όμως η τεχνολογία απολυτοποιείται, τότε δημιουργεί σωρεία προβλημάτων στην κοινωνία. Η πρόκληση δεν είναι να απορρίψουμε την τεχνολογία, αλλά να τη μεταμορφώσουμε προς το συμφέρον των ανθρώπων. Ο άνθρωπος δεν είναι προϊόν μηχανής, αλλά είτε αυτό μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει είναι -είμαστε εικόνα Θεού.
Η Εκκλησία έχει καθήκον να διαφωτίσει και να κατηχήσει τους πιστούς όλα τα βαπτισμένα Μέλη Της ότι δεν πρέπει να ζούνε σαν τεχνολογικά όντα, αλλά να ζούνε και να κινούνται και να δραστηριοποιούνται ως πρόσωπα κοινωνίας, ελευθερίας και αγάπης, μιμητές Χριστού.